تشبثي براي ساختن اثري آذربايجاني نکرده ام، در واقع جسارت اين کار را نداشته ام

     موسيقي آذربايجاني در مقايسه با تمام موسيقي هاي ملي ملل خاورميانه داراي امکانات ارکستريزه شدن بيشتري است

                   موسيقي آذربايجاني مملو از حس قهرماني و جسارت است. در حالي که موسيقي ايران عارفانه و غم انگيز است

کار کردن روي موسيقي آذربايجاني و ساختن اثري در آن ژانر بزرگترين آرزويم است

گفت وگو با حسين عليزاده / آهنگساز و نوازنده  تار

 ترجمه از ترکي آذربايجاني، علي قره جه لو

     در سال 1997 زماني که حسين عليزاده در شهر" والنسيا" ايالت کاليفرنيا، در مدرسه موسيقي "کال آرتس" در کلاس هاي تابستاني درس موسيقي مي داد فرصتي دست داد تا گفت و گوئي درباره موسيقي ايراني با ايشان داشته باشيم و در ضمن نظرشان را درباره موسيقي آذربايجاني بپرسيم. عليزاده از آنجائي که خود آذربايجاني تبار است با صميميت اين گفت و گو را پذيرفت. (1) متن زير ترجمه فارسي اين گفت و گو است که به مناسبت حضور عليزاده در تورنتو در اختيار علاقه مندان قرار مي گيرد.
      در سال 1962 يازده ساله بودم که برادر بزرگم براي اولين بار مرا به يک مغازه آلات موسيقي در خيابان شاه آباد تهران برد. اولين بار تار را در آن جا ديدم، به نظرم بسيارغريب مي آمد. در خانواده مان تنها کسي که به موسيقي علاقه نشان مي داد برادر بزرگم بود، ولي در ميان سه خواهر و سه برادرم يادگيري موسيقي به نام من افتاد.
      ابتدا مي خواستم ويلون ياد بگيرم ولي از آنجائي که کلاس هاي ويولن پر بود در کلاس تار ثبت نام کردم. تار اگر چه قديمي ترين آلت موسيقي است ولي تا آن موقع برايم تازگي داشت. زيرا نه آن را ديده و نه صدايش را شنيده بودم. اولين بار که تار را در آن مغازه ديدم، فکر کردم چگونه مي توان آن را نواخت، ولي همه مي گفتند که بهتر از صداي تار صدائي نيست.
ادامه مطلب

اثرلر توفیق قولی یئوده ن دیر ...

موسیقی                           شاعیر                                 ایفاچی                                سس                                 فایل

باداملی                        ز.جاببارزاده                          ر.بهبود اف                         2:11

اعتیبار                      فاییق باغیرزاده                  رائوف آدی گوزه ل اوو              2:55

فایتونچو                   نصرت کسمنلی                    رائوف آدی گوزه ل اوو               2:25

سحر نغمه سی             علی بی لی                                  ر.بهبوداف                       2:37

اوزییر حاجی بی لی نین

                                 یارادیجی لیغی حاقدا چیخیشی

ادامه مطلب

مصاحبه اختصاصی با استاد رامیز قلی یئف

 

 دانيشيق آپاران: حميد جباري (ت-قاچقين)

 

استاد، لطفاً نقش و جايگاه تار را در ميان آلات ملّي آذربايجان و آلات معاصر اروپا مشخص كنيد.

تار آذربايجان كه تاريخ آن حدوداً به قرن دهم ميلادي مي‌رسد. براي رسيدن به چنين جايگاهي راه دراز و پر فراز و نشيبي را طي كرده است و از قرن 19 ميلادي مزين بخش مراسم عروسي و جشن‌هاي ملي و كنسرت‌ها بوده است.

ميرزا صادق اسداوغلو (صادق جان) در بين سالهاي 1878/1875 براساس تكامل موغامات آذربايجان در اين ساز تغييراتي ايجاد نمود. «صادق جان» به تاري كه پنج سيم داشت، شش سيم ديگر اضافه نمود و تعداد سيم‌هاي آن را به 11 رساند و خركهايي به سيمهاي زنگ (جينگنه) افزود. و به اين ترتيب پرده‌هاي اصلي دو و سُل در تار ايجاد شد. بعدها حاجي بيگ او براساس اصول خراماتيك، تار را با پيانو انطباق داد. «صادق جان» نيز براي جلوگيري از انحناي دستة تار توسط تخته چوبي، دستة تار را به كاسة آن متصل نمود. تار كه در گذشته گاه بر روي زانو و گاه بر روي سينه نواخته مي‌شد، با تغييراتي كه صادق جان بر روي آن ايجاد نمود سبب شد كه از آن به بعد بر روي سينه نواخته شود.

حاجي بيگ او در قرن بيستم، تار را در مسيري كه آن را به عاليترين درجة هنري مي‌رساند، قرارداد و براي نخستين بار در اپراي «ليلي و مجنون» تار را به عنوان آلتي ملّي وارد اركستر سمفونيك آذربايجان كرد و زمينه را براي تدريس علمي تار در مكاتب موسيقي مهيّا نمود.
ادامه مطلب

زبان شناسی رقص های فولکلوریک

اصغر ایزدی جیران

 

مقدمه: زبان رقص           

زبان رقص زبان نشانه است و نماد. همچنان که سیستم تکلم انسانی، وسیله ای است ارتباطی که از نظام موجود در ساختارها و سازمان های اجتماعی و فرهنگی نشأت گرفته است، رقص نیز به عنوان یکی از انواع هنرهای انسانی (هنر مردمی)، زبانی ویژه و منحصر به خود را دارد، که در واقع ارجاع به چیزهایی است که در داخل شبکه های اجتماعی- فرهنگی (شیوه های زیست عمومی) موجود می باشد. وجود زبان و نشانه های موجود در حرکات رقص در میان انواع دیگر غیر انسانی (جانوران) می تواند مفهوم و کارکرد رقص و زبان آن را حتی عمیق تر و بنیانی تر از آنچه که در اذهان است بنمایاند. رقص، زبانی است برای بیان "شیوه زیستی خاص"؛ یعنی به ظهور رساندن "فرهنگ مردمی ویژه"  که حاصل بازنمود شده زندگی در رفتار و تفکر آنان است. به عبارت دیگر رقص تنها عرصه ای است که نحوه زندگی و زیست در عالی ترین و خالص ترین سطح به بیان می رسد؛ چراکه رقص همراه است با شدیدترین بروز و ظهور احساسات و شورها (passion) ی برآمده از درونی ترین ادراکات عاملان رقص از معنای زندگی و فلسفه هستی آن. زبان و نشانه های شورمند رقص در اوج بسیار بالای خود تمامی حوزه های زندگی (اسطوره، ادبیات، موسیقی، تاریخ، اقتصاد و حتی سیاست) را تحت پوشش قرار می دهد و آنها را در قالب حرکات فردی و یا دسته جمعی موزون و ریتمیک اش برای مخاطبان (خود و دیگری) به نمایش درمی آورد. قدرت و نیرویی که در زبان رقص های فولکلوریک وجود دارد، در ایفای مناسکی (ritual) آن است.

ادامه مطلب

موسیقینی نئجه دینله مه‌لی

یازار:افراسیاب بدل بیلی                                                                                                                                                        

هئچ تصادوفی دئییل‌دیر کی، آذربایجان میللتی، خصوصیله گنج‌لریمیز "اموسیونال ساوادسیزلیغا" قارشی قطعی موباریزه آپاریرلار.                                                                                          

"اموسیونال ساوادسیزلیق" نه دئمک‌دیر؟ بو مفهوم حیاتیمیزین هانسی چاتیشمایان، معیشت یمیزین هانسی یاریتمازجهتینی آندیریر؟ بو ایفا‌ده نی ایلک دفعه  یازی‌چی‌سی ماکسیم قورکی ادبیات و اینجه صنعت اثرلرینه بیگانه اولان، تسسورات، بدیعی هیجان اعتباری ایله لاقید یاشایان آدام‌لارین کوت باش‌لیغی حاقیندا سؤیلمیش‌دیر.

اموسیونال جهتجه ساوادسیز اولماق، - یعنی درین حیسس‌لر، بؤیوک فیکیرلر اویا‌دان صنعت عالمینه قارشی لاقید قالماق، اصیل ایلهام محصولو اولان گوزل بیر شعری اوخودوقدا، یا یاخشی بیر موسیقی اثرینی دینله دیکده، یا ماهیر بیر رسامین فیرچاسین‌دان چیخمیش ایفاده‌لی بیر تابلونو سئیر ائتدیکده اونو دویماماق، اونون حاقیندا دوشونمه مک، اونو آنلاماغا هوس گسترمه مک دئمک‌دیر. اودور کی، اموسیونال جهتجه ساوادسیزلیق اینسانی دوشونجه محدودلوغونا، فیکیر یوخسول‌لوغونا، ذؤق و هوس کاسیب‌لیغینا، نهایت اینسانی حیسس‌لرین کوبودلاشماسینا، کوتلشمه‌سینه، اینساندا ائستئتیک(estetik)دویغونون پریمیتیو(primitiv  )اولماسینا گتیریب چیخاردیر و اینسانی بدیعی ذؤق اولویتین‌دن بیرمرره محروم ائده بیلر.

ادامه مطلب

سئنتیابرین ۱۸ـی بویوک بسته کار اوزییر حاجی بی لینین دوغوم گونو آذربایجانین میللی موسیقی گونودور .بو مناسیبتله آذربایجان میلتینی تبریک ائدیریک.

موسیقیمیزین چیچکلنمه سی

یازار:افراسیاب بدل بیلی

       ایختیصارلا حاضیرلایان:حمید جباری

                                                                                                                                                                          

         آذربایجان موسیقی‌سی‌نین بوگونکو نایلیت‌لرینی نظردن کئچیردیکده، اینسانین قلبی بؤیوک ایفتیخار و سئوینج دویغوسو ایله چیرپینیر.

         آذربایجاندا یارانان اوپرا و موسیقی‌لی کومدییا ژانرینین میدانا گلمه‌سی چوخ علامتدار بیر حادثه ایدی. مدنیتیمیزین تاریخینده بؤیوک اهمیتلی اولان ایلک اوپرا و موسیقی‌لی کومدییا اثرلری‌نین مؤلفی، آذربایجاندا اوپرا صنعتی‌نین بانی‌سی، میلتیمیزین سئویملی اوغلو بؤیوک بستکار اوزئییر حاجی بی اوون موسیقی یارادیجی‌لیغی آذربایجاندا سووئت حاکمیتی قورولدوق‌دان سونرادا  چیچکلنیب یوکسلمه اینی داوام ائتدیردی.

 

            آذربایجاندا سووئت حاکمیتی قورولدوق‌دان سونرا باکیدا دؤولت کونسئرواتوریاسینین تاسیس اولونماسی، اوپرا تئاترینین میللیلشدیریلمه‌سی، فیلارمونیانین آچیلماسی، چوخ سسلی خورون و خالق چالغی آلت‌لری اورکستری‌نین تشکیل اولونماسی و موسیقی‌نین اینکیشافی ایشینده ان عمده و اساس وظیفه‌لردن بیری اولان - موسیقی صنعتی تئکنیکاسینا موکمل ییه‌لنن کادرلارین یئتیشدیریلمه‌سی ایشی‌نین موفقیتله حل اولونماسی -  موسیقی صنعتی‌نین بوتون ژانرلارینی احاطه ائدن دییرلی اثرلرین یارانماسینی تامین ائتدی.
ادامه مطلب

«ساری گَلین»: ایده هنر رهایی بخش آذربایجان

اصغر ایزدی جیران

 

 

 

 

 

 

(تصویر، سنگ نگاره رقص ساری گلین در منطقه سؤنگؤن ، Rafifar, 2007: 205)

رقص ساری گلین (عروس زردپوش) یکی از قدیمی ترین و محبوب ترین رقص-های مردمی (folk dances) مردم آذربایجان است. یافته های باستان شناختی در سال 1376 از منطقه سؤنگؤن در شهرستان ورزقان، استان آذربایجان شرقی، قدمت این رقص باستانی را به هزاره های قبل از میلاد می برد. بنا به تفسیر محقق برجسته اساطیر و هنر آذربایجان، میرعلی سیدسلامت، این رقص مراسم آزاد کردن خورشید از اسارت است (سیدسلامت 1382). همچنانکه در تصویر سنگ نگاره دیده می شود، انسانی در سمت چپ دستی بر شانه به نشانه ایثار و اهریمنی در سمت راست خورشیدِ اسیر را در دست دارد. رقص ساری گلین، رقص مبارزه برای رهایی خورشیدی است که اهریمن آن را به اسارت برده است. انسانی که برای رهایی آن آمده، چنان شیفته خورشید است که حاضر به فدای جان خویش در راه رهایی آن است.  
در بررسی هنر آذربایجان بایستی از «ایده ساری گلین» سخن گفت. ایده ساری گلین در «جهان هنر آذربایجان» حکم جهان بینی هنری را دارد؛ هنری که جهان را چنان می نگرد که در آن نور و روشنایی همواره به پرده اسارت ظلمت و تاریکی می رود.
ادامه مطلب

Dənizdən bir damla

 

(Üzeyir Hacıbəyovun 40 il yaradıcılığından)

 Yazar: Həmid Cəbbari

 

                                                                                                

 

Giriş:

 

 

 

El xadimi, yazıçı, doğunun ilk operasını, ilk komediyasını yazan, ilk musiqi notun gətirən, doğunun demokrat ölkəsinin dövlət himnini (milli surud)  yazan, doğuda ilkin olaraq qadını səhnəyə çıxardan, peşəkar musiqinin kökünü qoyan, bir sözlə qırx il yaradıcılığı olan Üzeyir Hacıbəyovdan yaradıcılığının genişliyi ilə bağlı söz açmaq çətindir. Belə ki bu 40 il yaradıcılığın təkcə bir damcısını Azərbaycan cumhuriyyətində 10-cild kitabda açıqlayıblar. Bu yazıya gəldikdə bu tayda qaynaqların az olmağıyla aslı yazıların məzmununa və işlərin incəliklərinə toxunmayaraq qısaca açıqlama verməyə çalışıb.

Hacıbəyovun Ağcabədi, Şuşa, Rus və Tatar məktəbində sonralar isə petrzburqda, Maskovada keçirdiyi günlər onun yaşayışında ən şirin və gahda çətin günlərindəndir. Belə ki uşaqlıq çağında dayısı «Ağalar bəy» kiçik Üzeyirin əlindən tutub Ağcabədidən, Şuşadan tanış etdirməsi, Rus və Tatar məktəbində (bu məktəb Şuşada yerləşirdi və Tatar dedikə mənzur türkləridir) dərsdən yana türkcə danışmağına görə tənbih olması, orada öz dilində dərs oxumaq diləyini xatirə dəftərinə yazmağı, soralar petrzburqda, Maskovada piyanoçu qapını kəsib pulu ya da piyanonu istəməyi.

 Hayat yoldaşı (Məlikə) qonaqlıqda başmağının cırıq olduğu üçün cəld başmağını geyməyi və sonda iqtisadi çətinliyə görə dərsini para qoyub qayıtması, Hacıbəyovun o illər necə yaşamağını göstərir. Amma elə məhz o gərgin iqtisadi durumunda realist əsərini yəni «Arşın mal alan»ı yazmağı ilə necə böyük ruha malik olmağını və xalqına göstərdiyi qayğını aydıncasına görürük.

ادامه مطلب